Centre of Expertise on the use

Antimicrobial use and resistance

Antibioticagebruik en resistentie

Antimicrobial use


Antibiotica zijn stoffen (natuurlijk of synthetisch) die de groei van een bacterie remmen of de bacterie doden. Ze hebben hiervoor diverse werkingsmechanismen of aangrijpingspunten, zoals te zien in de figuur.

Het eerste antibioticum, penicilline, is in 1928 door Alexander Fleming ontdekt. Enkele decennia later werd pas melding gemaakt van de toepassing op mensen. Antibiotica worden gebruikt ter behandeling van infectieziekten bij mens en dier.Er zijn diverse manieren van gebruik:

  • Curatief: het gebruik van een antibioticum bij een dier dat een bacteriële ziekte vertoont.
  • Metafylactisch: het behandelen van groepsgenoten van een dier dat geïnfecteerd is met een bacteriële ziekte en waarbij deze groepsgenoten risico lopen om tevens geïnfecteerd te raken.
  • Profylactisch (= preventief): het toedienen van antibiotica vóórdat de dieren geïnfecteerd zijn of een risico hierop lopen, de gestructureerde, terugkerende behandeling van een groep dieren.

In de Wet op de Uitoefening van de Diergeneeskunde (hoofdstuk 3) staat beschreven dat het aan de dierenarts voorbehouden is om een diagnose te stellen, de behandeling in te stellen en geneesmiddelen voor te schrijven. Hij/zij heeft hiervoor de nodige opleiding gekregen en bezit de kennis om dit op de meest optimale manier te doen.
Diverse werkingsmechanismen of aangrijpingspunten

Problematiek – One Health


Double Click here to edit

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit
Antibioticumresistentie is een natuurlijk fenomeen. Bacteriën die zich in de omgeving bevinden van organismen (bacteriën of schimmels) die antimicrobiële middelen of eenvoudig gezegd, antibiotica, produceren, kunnen enkel overleven indien ze een afweermechanisme hebben tegen deze stoffen. Deze bacteriën zijn dan resistent en kunnen ondanks de aanwezigheid van antibiotica verder leven en vermenigvuldigen.

Het gebruik van antimicrobiële middelen geeft aanleiding tot de selectie en spreiding van resistente bacteriën tegen deze antibiotica. Door middel van co-selectie (co-resistentie of kruisresistentie) kunnen bacteriën ook ongevoelig worden aan andere (evt. verwante) antibiotica. Door de ontwikkeling en gebruik van antibiotica door de mens is er een versneld ontstaan, selectie en spreiding van resistentiemechanismen.   

Algemeen wordt aangenomen dat elk gebruik van antibiotica voor resistentie selecteert.
De ontwikkeling van antibiotica en de daaropvolgende rapportering van resistentie tegen de respectievelijke antibioticaklasse. Bron: www.gov.uk.

Duurzaam gebruik van antibiotica


Oplossingen om de resistentie ontwikkeling tegen te gaan of zelfs resistentie uit te bannen zijn niet eenvoudig te noemen. Aangezien gebruik van antibiotica als primaire oorzaak van de ontwikkeling, selectie en spreiding van resistentie wordt aangeduid, wordt een reductie van het gebruik van antibiotica als noodzakelijk beschouwd. 

Een forse reductie in antibioticagebruik in de veeteelt in Nederland heeft reeds geresulteerd in een daling in het voorkomen van antibioticaresistentie (MARAN, 2016). Ook in België wordt een significante daling in het voorkomen van antibioticaresistentie gezien bij indicatorbacterie Escherichia coli van voedselproducerende dieren.

Reductie van het antibioticumgebruik houdt in dat groepsbehandelingen de uitzondering moet zijn en dat in belangrijke mate ingespeeld moet worden op het voorkómen van ziekte door middel van bioveiligheid, vaccinatie, etc (zie gidsen ‘Bedrijfsgezondheid en vaccinatiestrategieën’). Reductie van antibioticagebruik kan in de eerste plaats door antibiotica verantwoord te gebruiken. AMCRA heeft het formularium opgesteld als hulpmiddel en ondersteuning van de dierenarts-practicus bij het rationeel en selectief voorschrijven, verschaffen en toedienen van antibacteriële middelen bij dieren. 

Antibiotica worden alleen ingezet als daarvoor noodzaak is na diagnosestelling door een dierenarts en deze diagnose bij voorkeur bevestigd is met behulp van aanvullend onderzoek (bacteriologisch onderzoek en gevoeligheidsbepaling), dat voorzichtig omgesprongen wordt met breedspectrum antibiotica en dat erg potente middelen alleen als laatste redmiddel ingezet worden. Diagnostiek om het oorzakelijk pathogeen agens aan te tonen, aangevuld met een gevoeligheidstest om de werkzaamheid van antibiotica tegenover de geïsoleerde pathogeen in het veld na te gaan, is bij wet verplicht voor het gebruik van de kritisch belangrijke antibiotica (3de/4de generatie cephalosporines en fluoroquinolones) bij voedselproducerende dieren (behalve paard en behandeling van mastitis) (Koninklijk Besluit van 21 juli 2016).

Belgium


1999

2007-2009

Rapportering antibioticaresistentie bij pathogenen geïsoleerd bij klinisch zieke dieren (DGZ)
    

2010

Eerste BelVet-SAC rapport over de nationale verkoopscijfers van antibiotica bij dieren van 2007 tot 2010

2011

Start van de nationale monitoring van antibioticaresistentie bij indicator en zoönotische organismen bij voedselproducerende dieren in België

2012

Oprichting van de vzw AMCRA door de leden-sectoren van de farmaceutisch industrie, de academische wereld, de mengvoederindustrie en de landbouw- en dierenartsenorganisaties. Het FAVV, het fagg en BAPCOC maken deel uit van de stuurgroep van AMCRA

2013

Ontwikkeling van het formularium voor voedselproducerende dieren. Het gebruik van antibiotica bij dieren wordt aan voorwaarden gekoppeld door de toekenning van de AMCRA kleurcodes geel, oranje en rood aan de actieve substanties. Per indicatie wordt een indeling gemaakt in eerste, tweede en derde keuzemiddelen die als leidraad voor de dierenarts kan gebruikt worden.

2014

  • Ontwikkeling van het formularium voor hond, kat en paard. De toepassing van de voorwaarden verbonden aan de AMCRA kleurcodes wordt ook geadviseerd bij antibioticagebruik bij hond, kat en paard. Per indicatie wordt een indeling gemaakt in eerste, tweede en derde keuzemiddelen die als leidraad voor de dierenarts kan gebruikt worden
  • Ontwikkeling en opstart van AB Register door Belpork vzw voor de collectie van antibioticagebruiksdata op het niveau van de individuele varkenshouderij voor veehouderijen aangesloten bij het Certus-kwaliteitssysteem
  • Stichting van de wetenschappelijke eenheid van AMCRA voor de analyse van de data en de kwantificatie van het antibioticagebruik op het niveau van de varkenshouderij in opdracht van Belpork vzw

2016

  • Publicatie van het Koninklijk Besluit van 21 juli 2016 over de voorwaarden voor gebruik van de kritisch belangrijke antibiotica
  • Analyse van de data en de kwantificatie van het antibioticagebruik door de wetenschappelijke eenheid van AMCRA in opdracht van Sanitel-MED
  • Opstart Bigame voor de collectie van antibioticagebruiksdata bij melk- en vleesvee in Wallonië

2017

  • Verplichte datacollectie via het nationale datacollectiesysteem Sanitel-MED voor de collectie van antibioticagebruiksdata bij varkens, leghennen, vleeskippen en vleeskalveren op het niveau van de individuele veehouderij vanaf 27 februari 2017.
  • Start datacollectie door BVK voor de vleeskalversector.

Antimicrobial usage and resistance data in Belgium


Bij levende gezonde dieren in het slachthuis

Bij zieke dieren

Karkassen en vleeswaren

Europe


Double Click here to edit

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit

International


Amcra english logo
Centre of Expertise on Antimicrobial Consumption and Resistance in Animals

Recent advices

Nieuw advies 2
Plan van Aanpak